Wystąpienie KSN

Przedstawiamy treść zdecydowanego wystąpienia KSN ws. nowelizacji Prawa o szkolnictwie wyższym, blokującej możliwość zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego. Pismo zostało skierowane do nowej minister nauki i szkolnictwa wyższego prof. Leny Kolarskiej-Bobińskiej.
 
Szanowna Pani Profesor,
Rada Ministrów przyjęła we wtorek 17 grudnia projekt nowelizacji prawa o szkolnictwie wyższym. Znalazły się w nim propozycje, przeciwko którym KSN protestuje od dawna. Najistotniejszą zmianą jest skreślenie ustępu 1 w artykule 152, które w istocie pozbawia związki zawodowe reprezentujące pracowników uczelni wyższych prawa do zawarcia Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy. Przy obecnym stanie prawnym brak będzie bowiem po stronie pracodawców podmiotu wyposażonego w zdolność układową.
Poniżej przedstawiam argumentację o charakterze ściśle prawnym. Najistotniejszą zmianą jest skreślenie ustępu 1 w artykule 152. Zmiana ta w istocie pozbawia związki zawodowe reprezentujące pracowników uczelni wyższych prawa do zawarcia Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy. Przy obecnym stanie prawnym brak będzie bowiem po stronie pracodawców podmiotu wyposażonego w zdolność układową.
W miejsce uchylonych przepisów P.s.w., stanowiących dotąd lex specialis, znajdą zastosowanie przepisy działu XI Kodeksu pracy (lex generalis), określające zdolność układową, a w szczególności art. 241(14) § 1 K.p.: „Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy, zwany dalej „układem ponadzakładowym”, zawierają: 1) ze strony pracowników właściwy statutowo organ ponadzakładowej organizacji związkowej, 2) ze strony pracodawców właściwy statutowo organ organizacji pracodawców – w imieniu zrzeszonych w tej organizacji pracodawców”.
Ustawodawca nie definiuje w Kodeksie pracy pojęcia organizacji pracodawców, odsy-ła więc w tym zakresie do unormowań ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz. U. Nr 55, poz. 235 ze zm.). W myśl przepisów tej ustawy (art. 1) pracodawcy mają prawo tworzyć, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia, związki według swego uznania, jak też przystępować do tych organizacji, z zastrzeżeniem stosowania się do ich statutów. W związkach i organizacjach pracodawców mogą zrzeszać się wszyscy pracodawcy. Problem polega na tym, że nie istnieje obecnie organizacja pracodawców, w której zrzeszeni byliby rektorzy uczelni jako pracodawcy.
Dotychczasowa konstrukcja wskazująca na ministra jako organ właściwy do zawarcia PUZP oparta była na koncepcji wynikającej z art. 9 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 1127 ze zm.), który brzmi: „Do czasu zrzeszenia się jednostek sfery budżetowej w organizacjach pracodawców, ponadzakładowy układ zbiorowy pracy ze strony pracodawców zawiera: 1) właściwy minister lub centralny organ administracji rządowej – w imieniu pracodawców zatrudniających pracowników państwowych jednostek sfery budżetowej, (...)”.
W wyniku poprzednich zmian P.s.w. od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje nowe brzmie-nie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 79, poz. 431 ze zm.), zgodnie z którym uczelnie publiczne nie należą w rozumieniu tej ustawy – jak we wcześniejszym stanie prawnym – do państwowej sfery budżetowej.
W tej sytuacji przepis art. 152 ust. 1 P.s.w. stanowi jedyną podstawę do uznania, iż właściwy minister ma zdolność układową do zawarcia PUZP. Po zamierzonym uchyleniu tego przepisu w zasadzie niemożliwe będzie zawarcie PUZP z powodu braku po stronie pracodawców organu posiadającego zdolność układową.
Pozostawiony bez zmian przepis art. 152 ust. 3, pozbawiający zastosowania rozporzą-dzenie, określające minimalne wynagrodzenie na poszczególnych stanowiskach, będzie miał więc zastosowanie jedynie do zakładowych układów zbiorowych, które mogą być zawierane na poziomie uczelni (zakładowe organizacje związkowe + rektor jako pracodawca). De facto przepis ten jest zbędny, bowiem w całości konsumuje go regulacja zawarta w art. 151 ust. 1 P.s.w.
Prawo związków zawodowych do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień jest gwarantowane w art. 59 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Koncepcja pozbawienia związków zawodowych uprawnienia do negocjowania PUZP forsowana przez stronę ministerialną jest sprzeczna z postanowieniami konwencji Nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych, przyjętej w San Francisco dnia 9 lipca 1948 r., ratyfikowanej przez Polskę w dniu 14 grudnia 1956 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125), której art. 8 ust. 2 stanowi, że „ustawodawstwo krajowe nie powinno naruszać gwarancji przewidzianych w tej konwencji ani być tak stosowane, aby naruszało te gwarancje”. W ocenie KSN NSZZ „Solidarność” naruszany jest również art. 4 konwencji Nr 98 MOP dotyczącej zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, przyjętej w Genewie dnia 1 lipca 1949 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 29, poz. 126), która nakłada na państwa członkowskie obowiązek zachęcania partnerów społecznych do negocjowania układów zbiorowych pracy. Konwencja ustala międzynarodowe standardy w sprawach związanych z negocjowaniem układów zbiorowych pracy przez partnerów społecznych oraz zobowiązuje władze państw członkowskich do „zachęcania i popierania jak najszerszego rozwoju i wykorzystywania procedury dobrowol-nych rokowań dla zawierania układów zbiorowych”. W myśl powołanej już konwencji Nr 98 MOP oraz zalecenia Nr 91 MOP dotyczącego układów zbiorowych, uchwalonego w Genewie dnia 29 czerwca 1951 r., zakres negocjacji oraz zakres obowiązywania układów zbiorowych pracy winny być nieograniczone. Tymczasem Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego dąży do eliminacji możliwości negocjowania i zawierania PUZP dla cywilnych pracowników uczelni publicznych – wbrew postano-wieniom umów międzynarodowych, ratyfikowanych przez Polskę. Działania MNiSzW w tej sprawie są sprzeczne z opinią Ministra Pracy i Polityki Społecznej, wyrażoną w piśmie ozn. DDP-I-4332-8(1)-MW/KW/12, L.dz. 11 z dnia 24 maja 2012 r. skierowanym do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Krajowa Sekcja Nauki NSZZ „Solidarność” nie może zaakceptować tych propozycji i podejmie w razie potrzeby wszelkie zgodne z prawem działania protestacyjne.
Zwracam się ponownie do Pani Minister z propozycją spotkania z kierownictwem KSN w celu omówienia spornych rozstrzygnięć nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym.
 
Z szacunkiem
Przewodniczący
Krajowej Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność”
Prof. Edward Malec
© 2017 UKSW Wszelkie prawa zastrzeżone